فرمود : [ در اين صورت ] او را محدود نمودى . عرض كرد : چه بگويم ؟ فرمود : بگو خداوند بزرگ‌تر از آن است كه توصيف شود . و به تعبير ديگرى مىتوان گفت : تمام توجّه بندگان واقعى در ماه رمضان به كمالات الهى از طريق مظاهر بوده و پس از اين ماه ، معصومين - عليهم‌السّلام - با اين بيان ، آنان را به ملكوت مظاهر توجه مىدهند تا نداى : لا أُحِبُّ الْآفِلِينَ « 1 » ؛ ( غروب كنندگان [ و نابود شوندگان ] را دوست ندارم . ) سر دهند . اتّفاقاً در بيانات تمام دعاهاى ماه مبارك رمضان ، معناى اوّل و دوّم ( به دو تعبيرى كه براى تكبير گفته شد ) نهفته است و شاهد بر آن نيز قسمتى از ابتداى دعايى مىباشد كه وقت خروج براى نماز عيد در راه خوانده مىشود و هر جمله با « أَللَّهُ أَكْبَرُ » خاتمه مىيابد « 2 » ( در آينده توضيح آن مىآيد . ) علاوه ذيل تكبيرات - با آن كه ذكر از تهليل كه توحيد خالص است شده - باز تكبير آمده است ، تا معلوم شود كه تكبير ، بالاتر از تهليل مىباشد ؛ زيرا در تهليل نفى ماسوى كردن است و در تكبير ، نفى از اين نفى نمودن و همچنين بعد از تحميد با لام اختصاص « للَّهِ » و الف و لام « الحمد » ، نيز تكبير ذكر شده تا دانسته شود حمد و حامد و محموديّت از آن اوست و كسى را نسزد كه به هيچ گونه از فعل حامديّت و يا صفت حمد و يا اسم محموديّت دم به زبان آورد و يا توجّه به آن‌ها را از خود بداند . از اين رو بلافاصله « عَلى ما هَدانا » بيان شده تا دانسته شود كه هدايت واقعى براى كسى است كه به منزلت تكبير راه يافته و از حق اليقين بهره‌مند است و چنين بنده‌اى را سزد كه بر ابتلائات شاكر باشد و بگويد : « وَ لَهُ الشُّكْرُ عَلى ما أَبْلانا » و يا نسبت به آن كه خداوند او را به منزلت والاى تكبير ، شايسته دانسته ، شاكر گرديده و بگويد : « وَ لَهُ الشُّكْرُ عَلى ما أَوْلانا » . اين بود آن چه به نظر قاصر ما از معناى تكبيرات در موقعيّت خاص روز عيد فطر رسيده است ، واللَّه يعلم .

--> ( 1 ) . سوره‌ى انعام ، آيه‌ى 76 . ( 2 ) . اقبال الاعمال ، ص 283 .